Адкрыты зварот да сяброў і прыхільнікаў праекту Мемарыяльнага музея Халакосту і яўрэйскага супраціўлення
Праект стварэння Мемарыяльнага музея Халакосту і яўрэйскага супраціўлення быў ініцыяваны групай энтузіястаў у сакавіку 2026 года і заснаваны на глыбокай павазе да памяці ахвяраў яўрэйскага народа і трагедыі Халакосту, якая адбылася ў гады Другой сусветнай вайны на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.
У аснову будучага мемарыяльнага комплексу ляжа існуючы Музей яўрэйскага супраціўлення, размешчаны на месцы былога Навагрудскага гета. Ён быў створаны ў 2007 годзе Джэкам Каганам сумесна з навагрудскай краязнаўцай і даследчыцай Тамарай Вяршыцкай. Джэк Каган з’яўляўся адным з нямногіх сведкаў і непасрэдных удзельнікаў легендарных уцёкаў вязняў Навагрудскага гета праз падземны тунэль, пракапаны вязнямі. У верасні 1943 года яны таемна выкапалі тунэль з барака ў лагеры прымусовай працы, і здзейснілі, паводле праф. Іегуды Баўэра самыя маштабныя і самыя паспяховыя ўцёкі з кантралюемага нацыстамі гета ў акупаванай Еўропе.
Рэалізацыя праекта ажыццяўляецца некамерцыйнай арганізацыяй “Мемарыяльны музей Халакосту і яўрэйскага супраціўлення”.
Мэтай стварэння мемарыяльнага комплексу з’яўляецца беражлівае ўшанаванне памяці аб нявінных ахвярах Халакосту, захаванне гістарычнай праўды і выхаванне ў цяперашніх і будучых пакаленняў разумення наступстваў нянавісці, адсутнасці талерантнасці і генацыду.
Кіраванне арганізацыяй ажыццяўляецца Радай дырэктараў, якая дзейнічае пад кіраўніцтвам Апякунскай рады.
У склад Апякунскай рады ўвойдуць пяць аўтарытэтных прадстаўнікоў навуковай супольнасці Беларусі, якія прысвяцілі многія гады вывучэнню гісторыі Халакосту і яўрэйскага супраціўлення, а таксама рэлігійныя і грамадскія дзеячы яўрэйскіх абшчын Беларусі. У яго склад таксама ўвойдуць нашчадкі тых, хто перажыў Халакост, удзельнікаў яўрэйскага партызанскага руху і супраціўлення з усяго свету, чые сем’і былі непасрэдна звязаны з падзеямі Халакосту і яўрэйскага супраціўлення на тэрыторыі Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны.
Кансультатыўную падтрымку праекту аказвае міжнародная група прадстаўнікоў вядучых музеяў Халакосту, даследчых цэнтраў і мемарыяльных арганізацый ЗША, Ізраіля і еўрапейскіх краін.
Мемарыяльны комплекс плануецца размясціць на тэрыторыі былога нацысцкага лагера прымусовай працы і гета ў горадзе Навагрудку.
У склад комплексу ўвойдзе гістарычны двухпавярховы музейны будынак агульнай плошчай да 1 000 квадратных метраў, а таксама комплекс іншых будынкаў, у якіх у гады вайны размяшчаўся нацысцкі лагер прымусовай працы. Экспазіцыя музея пазнаёміць наведвальнікаў з гісторыяй, рэлігіяй і культурай яўрэйскага народа, аднак асноўная ўвага будзе нададзена трагедыі знішчэння яўрэяў Беларусі падчас нацысцкай акупацыі.
Асобая ўвага будзе звернута на супраціўленне яўрэяў нацысцкаму рэжыму, дзейнасць яўрэйскіх партызанскіх атрадаў, уцёкі вязняў Навагрудскага гета праз тунэль у верасні 1943 года – адзін з самых неверагодных і сімвалічных актаў яўрэйскага супраціўлення ў акупаванай Еўропе.
Мемарыяльны музей закліканы стаць не толькі месцам памяці і асэнсавання трагедыі і гераізма, але і міжнародным адукацыйным і даследчым цэнтрам, які садзейнічае захаванню гістарычнай праўды, развіццю міжкультурнага дыялогу і ўмацаванню такіх каштоўнасцей, як чалавечая годнасць, свабода і ўзаемная павага.
Арганізатары праекта маюць гонар запрасіць усіх зацікаўленых асобаў прыняць пасільны ўдзел у стварэнні мемарыяльнага комплексу. Мы будзем удзячныя за любую навуковую, даследчую, кансультатыўную, арганізацыйную і дабрачынную падтрымку, накіраваную на збор дакументаў, сведчанняў, гістарычных матэрыялаў і артэфактаў, якія маюць дачыненне да гісторыі Халакосту і яўрэйскага супраціўлення на тэрыторыі Беларусі.
Мы будзем рады супрацоўніцтву з даследчыкамі, музейнымі работнікамі, грамадскімі арганізацыямі, прадстаўнікамі яўрэйскіх абшчын, нашчадкамі ахвяраў Халакосту і ўдзельнікаў супраціўлення, а таксама ўсімі людзьмі добрай волі, якія падзяляюць імкненне захаваць памяць аб трагічных падзеях мінулага для будучых пакаленняў.
Мы перакананы, што памяць не належыць мінуламу — яна з’яўляецца маральным абавязкам тых, хто жыве перад тымі, хто ўжо не можа гаварыць за сябе.
З глыбокай павагай,
Андрэй Запольскі
Яўген Мельцэр
Сааўтары праекта
Праект прысвячаецца памяці Джэка Кагана (1929–2021), вязня Навагрудскага гета, удзельніка яўрэйскага супраціўлення, партызана атрада Бельскага і аднаго з заснавальнікаў Музея яўрэйскага супраціўлення ў Навагрудку, а таксама памяці ўсіх ахвяраў Халакосту, удзельнікаў супраціўлення і вызваліцеляў.